Yüzleşme Sanatı: Psikoterapi

Web sitelerinde, rafları süsleyen kişisel gelişim kitaplarında ya da sosyal medya akışlarında neredeyse bir manifesto gibi tekrarlanan o meşhur vaadleri mutlaka duymuşsunuzdur: "Terapiye gel, içindeki çocuğa seslen(!) ve mutlu ol."

Size daha ilk satırdan, modern çağın bu konforlu ve pembe illüzyonunu fısıldamayacağım. Çünkü terapi odası, ucuz mutluluk formülleri ya da her derde deva hazır reçeteler sunan bir eczane değildir.

Aksine insanın hayatı boyunca arkasına bakmadan kaçtığı o en büyük gölgeyle, yani kendisiyle karşılaşmayı göze alabildiği sarsıcı, derin ve dürüst bir “yüzleşme sanatıdır.”

Kapalı Kapının Ardındaki Gerçeklik

Çoğu zaman terapi odasına bir şikayetle -"semptomla"- gelinir. Bu bazen bir türlü geçmeyen bir kaygı, bazen içimizi kemiren o tanıdık boşluk hissi, bazen de bizi her defasında aynı yanlış insanlara, aynı hayal kırıklıklarına götüren o döngülerdir.

Popüler ve modern psikoloji akımları bu semptomları hemen "bir an evvel yok edilmesi, susturulması gereken birer arıza" olarak etiketler. Çünkü sizi bir an önce "çalışabilir" ve “tüketebilir” duruma geri döndürmek en önemli amaçtır. Çünkü modern dünyanın insandan beklentisi budur, işe gidip çalışmak ve para harcayıp tüketmek. Bunun için de geçici çözümler ve sahte olumlamalar önerir. Oysa bizim baktığımız pencereden semptom, ruhun en dürüst konuşma biçimidir.

Tam da bu noktada sorulması gereken asıl soru şudur:
"Bu semptom bir an evvel nasıl geçer?” değil,
"Bu semptom benim hayatımda neden ve neye hizmet etmek için oluştu?"

Semptomunuzu aceleyle susturmaya çalışmak, yangın alarmı çaldığında yangını söndürmek yerine sadece alarmın kablosunu kesmeye benzer. O ses bir süreliğine kesilir ama içerideki yangın içten içe büyümeye devam eder. O geçmeyen huzursuzluğunuz, bugüne kadar dille ifade edemediğiniz, bastırdığınız, belki de kendinizden bile gizlediğiniz bir hakikatin çığlığıdır. Biz o odada alarmı susturup sizi uykuda tutmaya çalışmayız; o acının altındaki o yarım kalmış hikayeyi beraber satır satır okumaya, o "Neden?" sorusunun peşinden gitmeye başlarız.

İki Kişilik Bir Keşif Yolculuğu: Terapist Ne İş Yapar?

Birçok kişi terapi odasına adım atarken zihninde şu şablonu taşır: "Karşımda her şeyi bilen bir uzman oturacak, ben anlatacağım, o da bana ne yapmam gerektiğini söyleyecek, bana hayat dersi verecek." Eğer beklentiniz buysa, bu odada büyük bir hayal kırıklığı sizi bekliyor demektir. Terapist, sizin hayatınızın bilgesi ya da üst perdeden konuşan bir akıl hocası değildir. O, elinde fenerle sizin kendi karanlık dehlizlerinizde size rehberlik eden, adımlarınızı güvene alan bir eşlikçidir. Çünkü psikanalitik ve varoluşçu ekoller bize çok temel bir gerçeği öğretir: “Sizin hayatınızın ve hikayenizin tek uzmanı, yine sizsiniz.” Sadece kendi hakikatinizin üzerini o kadar çok savunmayla, o kadar çok kaygıyla örttünüz ki, artık kendi sesinizi duyamaz hale geldiniz.

Terapistin odadaki asıl görevi size tavsiye vermek değildir. Ancak terapist, orada sadece sizi uzaktan izleyen ve söylediklerinizi ruhsuz bir şekilde geri yansıtan pasif bir ayna da değildir.

“Terapist, o odada yaşayan, duyan ve yeri geldiğinde sizi sarsan bir “öteki”dir.”

Sizinle birlikte o ana dahil olan, kendinize sormaya korktuğunuz soruları sorma cesaretini gösteren etkin bir muhataptır. Biz o odada sadece çocukluk travmalarınızı konuşup suçu anne-babanıza atarak rahatlamaya çalışmayız; geçmişin o görünmez, simgesel iplerinin bugün bir yetişkin olarak sizi nasıl yönettiğini, sizi nasıl aynı çıkmaz sokaklara sürüklediğini keşfederiz. Terapi, dışarıyı suçlamayı bıraktığınız, o meşhur varoluşçu sorumluluğu sırtlanıp kendi hayatınızın "kurbanı" olmaktan çıkıp "faili" olmaya karar verdiğiniz yerdir.

Kendi Yasasını Yazmak: Maskelerden Özgürleşmek

Hayatınız boyunca verdiğiniz kararların, seçtiğiniz mesleklerin, aşık olduğunuz insanların, hatta uğruna gecelerinizi feda ettiğiniz o büyük hedeflerin ne kadarı gerçekten size ait?
Jacques Lacan’ın o sarsıcı tespitiyle yüzleşmenin vaktidir: "İnsanın arzusu, Öteki’nin (başkasının) arzusudur." Doğduğumuz andan itibaren annemizin, babamızın, içine doğduğumuz toplumun ve nihayetinde modern çağın o bitmek bilmeyen beklentilerinin bakışları altında eziliriz. Sevilmek, onaylanmak ve kabul görmek için farkında olmadan maskeler kuşanırız ve aslında başkalarının bizim için yazdığı bir senaryoyu oynayan birer figürana dönüşürüz.

İşte o odadaki o dinamik ve sarsıcı karşılaşma, tam da bu yüzden başlar. Terapi odası, hayatınız boyunca Öteki’ni memnun etmek için sırtınızda taşıdığınız o ağır maskelerin yavaşça, parça parça döküldüğü yerdir. Bu dökülme anı bir konfor alanı yaratmaz; aksine, büyük bir boşluk hissi ve sarsıntı getirir. Ancak psikanalizin bize vaat ettiği o hakiki özgürlük de tam bu boşluktan doğar. Kendinizi en kırılgan, en zayıf, hatta kendinizden bile gizlediğiniz o "karanlık" taraflarınızla ortaya koyabildiğinizde, artık kendinizi cezalandırmaktan vazgeçersiniz. Başkalarının çizdiği sınırların içinde çırpınmayı bırakıp, kendi “öznel yasanızı” yazmaya, kendi arzunuzun sorumluluğunu almaya başlarsınız. Terapi, size dikensiz bir gül bahçesi vadetmez; size, o güne kadar başkalarının memnuniyeti için harcadığınız o hayatı, kendi ellerinizle yeniden inşa etme cesareti verir.

Konforlu Bir Uyuşukluk mu, Sarsıcı Bir Özgürlük mü?

Birçok insan, hayatı boyunca acı çekmesine rağmen o tanıdık acının "konforuna" sığınmayı tercih eder. Çünkü neden canınızın yandığını bilmek, o döngüyü değiştirmek için adım atmaktan, yani o devasa varoluşsal sorumluluğu sırtlanmaktan çok daha kolaydır. Bu yüzden psikoterapi odası anlık bir rahatlama ya da geçici bir sığınak vadetmez. O odada sarsılacaksınız, belki bugüne kadar kendinizden bile sakladığınız o kırılganlıklarla yüzleşirken canınız yanacak. Ancak o odanın kapısından çıkan insan, artık rüzgarın önünde savrulan bir yaprak değil; kendi arzularının, kendi sınırlarının ve kendi hayatının faili olan bir özneye dönüşecektir.

Kendinizle karşılaşacak, o maskeleri indirip kendi yasanızı yazacak kadar cesursanız; o odanın kapısı, kendi hakikatini arayan her özne için her zaman açık kalacaktır. Karar, her zaman olduğu gibi, tamamen size ait.

Referans ve Okuma Tavsiyeleri

Leader, D. (2018). Neden Acı Çekeriz? (Çev. M. Erşen). İstanbul: Encore Yayınları.

Yalom, I. D. (2019). Günübirlik Hayatlar. (Çev. Z. İ. Babayiğit). İstanbul: Pegasus Yayınları.