Öncesiyle ve Sonrasıyla: Doğum

Biyolojinin bize anlattığı o steril hikayeyi bir kenara bırakalım. Psikanalizin ve varoluşçuluğun penceresinden baktığımızda doğum; sadece bir canlının dünyaya gelmesi değil, insanın o mutlak, kaygısız ve eksiksiz olduğu yegane alandan koparılıp, bu tekinsiz dünyaya acımasızca fırlatılışının ilk hikayesidir.

Doğum Öncesi: Mutlak Cennet ve Eksiksizlik

Doğumun "öncesi", insanın hayatı boyunca bilinçdışında köşe bucak arayacağı o kayıp cennettir. Ana rahmi; arzunun olmadığı, çünkü hiçbir eksikliğin barınmadığı, her ihtiyacın daha doğmadan karşılandığı o mutlak bütünlük alanıdır. Orada ne dil vardır, ne toplumsal kurallar, ne de başkalarının bizi yargılayan bakışları. İnsan orada sadece "vardır" ve bu varoluş hiçbir çaba gerektirmez. Ancak bu konforlu cehalet sonsuza dek süremez. Zamanı geldiğinde, o güvenli duvarlar kasılmaya, bizi dışarıya doğru itmeye başlar.

Büyük Kopuş: Fırlatılmak

Ve o an gelir. Doğum, insanın hayatındaki o ilk ve en büyük travmatik yüzleşmedir. O mutlak bütünlükten koparılır, ciğerlerimize dolan o soğuk ve keskin havayla ilk çığlığımızı atarız. Martin Heidegger’in "dünyaya fırlatılmışlık" dediği şey tam olarak bu andır. Biz hiçbir seçim yapmadan, kendi irademiz dışında kendimizi bir anda dilin, kuralların, arzuların ve acıların döndüğü bu devasa sahnenin ortasında buluveririz. Bu dünyaya "bırakılmışızdır". Ve bu fırlatılmışlık, insanın sırtına o en ağır varoluşsal yükü bindirir: Var olduğunu fark etmek ve bu varoluşun sorumluluğunu tek başına taşımak. Doğumun "sonrası", artık kaçınılmaz olarak bir eksiklikle ve bu tekinsiz dünyada yönünü bulma çabasıyla yaşama zanaatıdır.

Dünyayı Parçalara Bölmek: İlk Nesne, İlk Çatışma

Dünyaya fırlatılan o çaresiz bebek, arkasında bıraktığı o mutlak cennetin sızısıyla kıvranırken, hayatta kalmak için tutunacak bir nesne arar. Melanie Klein’ın bizi götürdüğü o çok erken ve ham çocukluk evreninde, bu arayışın ilk muhatabı "meme"dir.
Bebek için dünya henüz bütüncül bir yer değildir; anne diye bir kavram bile yoktur. Sadece kendi açlığı, dürtüleri ve o dürtüleri doyuran ya da geciktiren "meme" vardır. Klein’ın o dahi tespitiyle, bebek dünyayı ve bu ilk nesneyi ikiye böler:

İyi Meme: İhtiyacı olan o sütü akıtan, onu sakinleştiren, cenneti yeniden vadeden o "kusursuz" nesne.

Kötü Meme: Sütü geciktiren, bebeği o fırlatılmışlığın getirdiği açlık ve yok olma kaygısıyla baş başa bırakan, nefret edilen o "kötü" nesne.

Bebek, henüz kendi içindeki hasetle ve dış dünyanın gerçekliğiyle baş edemediği için iyi olanı içine almaya (içselleştirmeye), kötü ve yıkıcı olanı ise dışarıya yansıtmaya çalışır. Hayatımızın o en erken dönemindeki bu ilkel bölünme, aslında doğum sonrasındaki o bitmek bilmeyen trajedimizin de temelidir. Biz büyüdüğümüzde de insanları, ilişkileri, dünyayı hep o çocuksu refleksle "tamamen iyi" ve "tamamen kötü" olarak bölmeye devam ederiz. Bir insanı ya göklere çıkarır ya da bir hatasında yerin dibine sokarız. Çünkü o fırlatılmışlığın yarattığı kaygısıyla baş etmenin bildiğimiz ilk yolu budur: Dünyayı siyah ve beyaz olarak parçalamak.

Büyümek: İyi ve Kötüyü Birleştirmek

Bebeklikten yetişkinliğe uzanan o sancılı köprü, dünyayı böyle siyah ve beyaz olarak parçalayarak yürünmez. Olgunlaşmak; bizi doyuran o "iyi nesne" ile bizi mahrum bırakan "kötü nesne"nin aslında aynı şey, yani kusurlarıyla var olan o aynı anne olduğunu fark etmekle başlar.
Bu keşif, Melanie Klein’ın deyimiyle derin bir depresif pozisyon yaratır. Çünkü o güne kadar nefret ettiğimiz, yok etmek istediğimiz o "kötü" tarafın, aslında canımız pahasına sevdiğimiz o "iyi" tarafla aynı bütünün parçası olduğunu anlarız. Dünyanın ve insanların kusursuz olmadığını, tam da bu kusurlarıyla sevilebilir olduğunu kabul etmek, doğum sonrasındaki o ilk gerçek büyüme atağımızdır.

Kastrasyon ve Gerçek Doğuş

Ancak büyümenin asıl büyük ve kaçınılmaz bedeli, psikanalizin o en sarsıcı kavramıyla ödenir: “Kastrasyon”
Kastrasyon, biyolojik bir korkunun çok ötesinde, simgesel bir yasadır. Çocuğun, annesinin dünyasındaki o "tek ve her şeye gücü yeten" merkez olmadığını, hayatın merkezinde durmadığını ve kendi arzularının önünde aşamayacağı sınırlar (Yasa) olduğunu fark ettiği o büyük kırılma anıdır. İnsan, kendi tümgüçlülük illüzyonunu kurban etmek zorunda kalır. Kendisinin de eksik, kusurlu ve ölümlü bir özne olduğunu kabul eder.
Bu kabul, insan ruhuna verilmiş en büyük yaradır. Evet, büyümek derinden acı verir. O mutlak bütünlüğü kaybetmek, sınırlarla karşılaşmak, Öteki'nin yasasına boyun eğmek can yakıcı bir keder doğurur.
Fakat tam da bu yüzden; kastrasyon acı verir ama özgürleştirir. Çünkü bu sarsıcı kaybı göze alamayan, o eksikliği sineye çekemeyen insan, hayatı boyunca annesinin rahmine sıkışmış sanal bir uzantı olarak kalır. Asla kendi adına konuşamaz, kendi arzusunu haykıramaz.

Kapanış: Kendi Küllerinden Doğmak

Doğum, sadece annemizin bedeninden ayrıldığımız o ilk gün biten bir süreç değildir. İnsan, hayatı boyunca defalarca kez doğmak zorunda kalır. Ne zaman bir yas tutsak, ne zaman bizi uyuşturan o konforlu yalanlarımızdan (Öteki'nin arzularından) vazgeçsek, ne zaman o terapi odasının dürüst ve gri sessizliğinde kendi eksikliğimizle yüzleşsek, aslında yeniden doğarız.
Her doğum bir kırımdır, her doğum eski bir kendiliğin ölümüdür.

Referans ve Okuma Tavsiyeleri

Heidegger, M. (2018). Varlık ve Zaman. (Çev. K. H. Ökten). İstanbul: Agora Kitaplığı.

Klein, M. (2015). Haset ve Şükran. (Çev. O. Koçak). İstanbul: Metis Yayınları.

Lacan, J. (2013). Simgesel, İmgesel ve Gerçek. (Çev. Ö. Soysal). İstanbul: Monokl Yayınları.